In 2015 plaatste Lonely Planet Preikestolen op nummer 1 in hun lijst van 'meest adembenemende uitzichtpunten' ter wereld. Elk jaar wandelen ongeveer 300.000 mensen van over de hele wereld de 4 kilometer lange route naar Preikestolen. Lees hier meer over de geschiedenis ervan.

Hoe is Preikestolen ontstaan?

Om de geschiedenis van deze beroemde rotsformatie te kennen, moeten we weten hoe de fjord zelf is ontstaan. Een paar miljoen jaar geleden was de Lysefjord niet meer dan een riviervallei, ontstaan door erosie van kreken en rivieren door een oud vlak landschap. Door een reeks ijstijden, verspreid over een periode van 1-2 miljoen jaar, werd deze vallei uitgesleten door bewegende gletsjers en omgevormd tot de huidige diepe U-vorm. 

Tienduizend jaar geleden kwam er een einde aan de laatste ijstijd. De enorme gletsjers smolten weg en lieten een diepe vallei achter. Aan het einde van de vallei reikte een muur van opgehoopt gletsjerpuin – een zogenaamde morene – tot grote hoogte. Door al het smeltende ijs wereldwijd steeg echter de zeespiegel. Uiteindelijk brak de zee door de eindmorene en overstroomde de vallei, waardoor een fjord ontstond. Op het diepste punt ligt de bodem 457 meter onder het huidige zeeniveau. Bij de monding van de Lysefjord, waar de eindmorene nog steeds aanwezig is, is de fjord slechts 13 meter diep. 

Zonder de ijslaag die het landschap bedekte, verloren de bergen in het fjord hun steun en werden ze instabiel. Door opeenvolgende winters braken er scheuren in veel berghellingen als gevolg van vorstschade, waardoor hele delen afbraken en enorme hoeveelheden rots in zee stortten. De drie zijden waaruit de rotsformatie van Preikestolen bestaat, werden afgesplitst toen drie grote scheuren ontstonden. De rotslawines vormden de berg en gaven Preikestolen zijn huidige vorm. 

Leuk weetje: de parkeerplaats bij het begin van het wandelpad is aangelegd op een gletsjermorene. Let tijdens de eerste beklimming op de grote rotsblokken die langs het pad liggen. Stel je eens voor welke enorme krachten er aan het werk waren toen gletsjers de stenen over het landschap duwden, net als een kind dat met knikkers speelt!

Ontdekking

Volgens de verhalen werd Preikestolen ontdekt in 1896, toen bankdirecteur Thomas Peter Randulff uit Stavanger als passagier aan boord van de stoomboot de Lysefjord afreisde. Oscar II. Randulff merkte een opvallende rotsformatie op die uit de granieten bergwand op de noordelijke kliffen stak. Kapitein Hana herkende de formatie. Hij legde uit hoe de rots eruitzag als het blad van een houtschaaf en daarom “Hyvlatånnå” in het plaatselijke dialect. Als actief lid van de Noorse wandelbond besloot Randulff om als eerste naar de top te wandelen. Hij werd vergezeld door een vriend, accountant Ole Hausken. 

Er waren destijds geen wegen in het gebied, dus moesten ze op zeeniveau beginnen. Na een klim langs een beek en rond een meer bereikten ze de boerderij Vatne, gelegen op de plek waar nu het begin van het wandelpad is. (Leuk weetje: de boerderij bestaat nog steeds en je kunt er overnachten.) De weduwe die de boerderij runde had nog nooit van een rotsformatie genaamd Preikestolen gehoord, maar haar twee zoons, Elling en Guttom, wilden de heren graag helpen om deze te vinden. Ze hadden de hulp nodig van een andere lokale bewoner, Fredrik Bratteli, die op Neverdalen Farm woonde – een nu verlaten boerderij – om de rotsformatie te lokaliseren. Het uitzicht was adembenemend! Meer dan 120 jaar na de ontdekking reizen mensen van over de hele wereld nog steeds naar deze plek om onder de indruk te raken van het landschap en dezelfde foto te maken die Randulff in 1896 van Elling, Guttom en Ole nam. Het uitzicht zelf is niet veel veranderd, maar veel andere dingen wel…

De eerste toeristen

Begin twintigste eeuw vonden de eerste toeristen die het gebied bezochten dat nu Preikestolen heet, de wandeling ernaartoe lang en zwaar. In 1920 richtte de wandelvereniging van Stavanger drie kamers in op boerderij Vatne, zodat mensen er konden overnachten. De naburige boerderij Torsnes werd in 1925 een 'toeristenstation' en bleef in bedrijf tot de jaren zestig. In de jaren twintig ontvingen Vatne en Torsnes jaarlijks ongeveer 100 gasten. In 1921 werd het pad tussen Vatne en Preikestolen gemarkeerd, waardoor het aantal wandelaars verder toenam. De accommodatie voor gasten was een welkome bron van inkomsten voor de lokale bevolking, aangezien het leven op een boerderij zwaar was.

Preikestolen Lodge

Naarmate het aantal bezoekers verder toenam, was er behoefte aan betere faciliteiten. De wandelvereniging van Stavanger nam in 1946 de Vatne-boerderij over en opende "“Preikestolhytta” (hytte betekent hut of lodge) in 1949. De bouw was een ware prestatie. Om alle materialen aan te voeren, moest er een stenen kade op zeeniveau worden gebouwd. Vanaf deze locatie, Refså genaamd, werd een kabelbaan aangelegd om alle goederen 240 meter omhoog te hijsen. De kabelbaan eindigde bij het Refsvatnet-meer, waar boten werden gebruikt om alle apparatuur naar de overkant te brengen. Voor het laatste stuk werd een tramrails aangelegd. Bouwvakkers haalden hout uit de omliggende bossen, dat werd gezaagd in een geïmproviseerde zagerij vlakbij het meer. Deze route van zeeniveau naar de boerderij kwam grotendeels overeen met de route die Randulff 40 jaar eerder had afgelegd. 

Preikestolhytta Het werd het vlaggenschip van de lokale wandelvereniging, met een indrukwekkende (voor die tijd) capaciteit van 44 bedden. In 1961 werd een weg aangelegd van Jøssang – vlakbij Jørpeland – naar Preikestolenhytta. Hoewel het nu mogelijk was om Preikestolen in één dag te beklimmen, zorgde de aanhoudende groei van het aantal bezoekers ervoor dat de bedden snel vol zaten.

Toeristische ontwikkeling: een grotere behoefte aan bezoekers- en natuurbeheer

Vanaf de jaren zestig groeide het aantal bezoekers gestaag, tot 50.000 in de jaren negentig. Deze ontwikkeling riep nieuwe vragen op: wie was verantwoordelijk voor de veiligheid en hoe kon een duurzame ontwikkeling in het gebied worden gewaarborgd? Het idee om een lift aan te leggen van zeeniveau naar Preikestolen leidde tot een verhitte discussie. De lokale gemeenschap zag de noodzaak van een meer langetermijnbenadering. In 1992 keurde de Rogaland County Council een plan voor landgebruik en beheer goed voor de steeds beroemder wordende rotsformatie. Een jaar later, Stiftelsen Preikestolen werd opgericht. Deze non-profitorganisatie, waarin de lokale gemeenten en landeigenaren zijn vertegenwoordigd, is nog steeds verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer van de parkeerplaats en het wandelpad. Een van de belangrijkste taken van Stiftelsen Preikestolen is het controleren van bezoekersaantallen en -gedrag en het plannen en uitvoeren van maatregelen om ervoor te zorgen dat gasten een aangename en veilige ervaring hebben, zonder de natuurlijke hulpbronnen in het gebied aan te tasten. 

In de jaren negentig werden er diverse investeringen in de infrastructuur gedaan. Van 1993 tot 1996 verstevigden en verbreedden lokale ondernemers het pad met stenen uit de omgeving, om het begaanbaar te maken en erosie tegen te gaan. De weg en de parkeerplaats werden meerdere malen verlengd en de toilet- en informatievoorzieningen bij het begin van het pad werden verbeterd.

De 21e eeuw ingaan – verdere verbeteringen

In 2004 bezochten ongeveer 75.000 wandelaars Preikestolen. Door een versnelde toename van digitale mond-tot-mondreclame, media-aandacht en bezoekers die hun foto's en ervaringen deelden op sociale media, namen de bezoekersaantallen verder toe. In 2018 bezochten ongeveer 300.000 wandelaars de rots. 

In 2008 opende de nieuwe Preikestolen Mountain Lodge haar deuren. Het gebouw, ontworpen door het Noorse architectenbureau Helen & Hard, is gebaseerd op het omarmen van de schilderachtige omgeving en het benadrukken van een nauwe interactie met de natuur. Preikestolen Mountain Lodge werd ontwikkeld als een milieuvriendelijke lodge, onderdeel van het lokale Norwegian Wood Project. Het won in 2009 een nationale architectuurprijs. Het restaurant en de luxe hotelkamers van de lodge bieden een prachtig uitzicht op het Refsvatnetmeer en de omliggende bergen. 

Om de veiligheid en duurzaamheid op en rond het pad verder te waarborgen, werd een beroep gedaan op Sherpa's uit Nepal om het pad te verbeteren. Van 2013 tot 2018 zijn grote delen van het pad verhard. Verschillende steilere delen zijn vrijgemaakt van grote rotsblokken en andere obstakels. De handgemaakte granieten stenen trappen die de Sherpa's hebben geplaatst, maken het wandelen gemakkelijker en veiliger. Lokale timmerlieden werden ingeschakeld om houten bruggen te bouwen op kwetsbare plaatsen. 

Stiftelsen Preikestolen heeft ook diverse betaalde en vrijwillige medewerkers die toezicht houden op de veiligheid en hygiëne langs het pad. Er is een nauwe samenwerking met de Noorse Volkshulp (of Norsk Folkehjelpin het Noors), die onder andere vrijwillige ambulancediensten en bergreddingsteams beheren. Hun lokale afdeling, Strand en Forsand, bestaat uit ongeveer 100 vrijwilligers die op stand-by-basis werken. Ze staan 24/7 paraat - elke dag van het jaar.

Preikestolen – een internationaal icoon, het hele jaar door!

Preikestolen is het toneel geweest van talloze media- en PR-stunts. De meest recente en misschien wel bekendste gebeurtenis in Preikestolen was de opname van enkele van de meest actievolle scènes uit de nieuwste Mission Impossible-film met Tom Cruise in de hoofdrol.

Leuk weetje: wist je dat 2000 filmliefhebbers in het donker naar Preikestolen zijn geklommen om de Noorse première van 'Mission Impossible 6 – Fallout' bij te wonen?
Lees hier meer over Mission Impossible bij Preikestolen.

Preikestolen is niet alleen de populairste wandelroute van Noorwegen geworden, maar ook een internationaal icoon dat bezoekers van over de hele wereld trekt. Tijdens de drukke zomermaanden (met name juli en augustus) kan het daardoor op topdagen, vooral in de weekenden met mooi weer, behoorlijk druk zijn.

Het management en de medewerkers van Stiftelsen Preikestolen blijven maatregelen ontwikkelen om de negatieve gevolgen van zwerfvuil en de druk op de natuurlijke hulpbronnen te compenseren. Voorbeelden van huidige en toekomstige projecten zijn de heropening van de oude Refså-kade en het pad naar Vatne, en de oprichting van een bezoekerscentrum. Een essentieel onderdeel van de strategie om de toegenomen belangstelling op te vangen, is het faciliteren van bezoekers buiten het zomerseizoen. Sinds 2018 zijn de parkeerplaats en de faciliteiten bij het begin van het wandelpad het hele jaar door geopend. 

Terwijl op piekdagen in de zomer tot 7.000 wandelaars de Preikestolen bezoeken, zijn er in de winter op de meeste dagen minder dan 100 wandelaars die ons nationale wandelicoon bezoeken. 

Wandelen in de winter vereist meer onderzoek, voorbereiding en uitrusting.
Je kunt er hier meer over lezen.

Wat betekent Preikestolen?

De Noorse naam Preikestolen bestaat uit twee woorden: “Preike” En "“stal”. .“Preike” betekent 'preken', en "‘stal” betekent 'stoel'. Dus, letterlijk vertaald, Preikestolen betekent 'predikantenstoel'. Het juiste Engelse woord voor wat Noren een 'predikantenstoel' noemen, is een preekstoel. Een preekstoel is een verhoogd podium voor christelijke predikanten. Een traditionele christelijke preekstoel steekt ver boven de kerkvloer uit, wat een goede metafoor is voor Preikestolen, dat 604 meter boven de Lysefjord uittorent. 

Bij onderzoek kom je op veel plaatsen de Engelse naam 'Pulpit Rock' tegen. Wij geven er de voorkeur aan de correcte lokale naam te gebruiken: Preikestolen.

Zal Preikestolen omvallen?

Veel bezoekers zien de scheur die dwars door het plateau op de top van Preikestolen loopt en maken zich misschien zorgen dat de rotsformatie naar beneden zal storten. Wees gerust, het is veilig om op Preikestolen te lopen – houd er wel rekening mee dat u voorzorgsmaatregelen moet nemen en altijd goed moet opletten wanneer u de rand nadert, zoals u dat bij elke steile klif zou moeten doen. Geologen hebben sinds de jaren 90 regelmatig metingen verricht. Een recent rapport getiteld 'Stabiliteitsanalyse van Preikestolen' van Katrine Mo, gepubliceerd in 2018 aan de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie (NTNU), concludeerde dat Preikestolen veilig is.

De rotsformatie bestaat uit de zeer solide gesteentesoorten graniet en gneis. Metingen hebben aangetoond dat de scheur niet volledig door Preikestolen loopt en dat deze niet breder wordt.

Dat gezegd hebbende, niets duurt eeuwig. Ook Preikestolen zal in de verre toekomst moeten bezwijken onder erosie en zwaartekracht. Volgens de legendes zal Preikestolen in zee storten op de dag dat zeven broers met zeven zussen trouwen, wanneer het bruidspaar door het fjord naar de kerk roeit.