In 2015 plaatste Lonely Planet Preikestolen op nummer 1 in hun lijst van “meest adembenemende uitkijkplatforms” ter wereld. Elk jaar wandelen ongeveer 300.000 mensen van over de hele wereld het 4 kilometer lange pad naar de Preikestolen. Lees hier over de geschiedenis.

Hoe is Preikestolen ontstaan?

Om de geschiedenis van deze beroemde rotsformatie te kennen, moeten we weten hoe de fjord zelf is ontstaan. Een paar miljoen jaar geleden was de Lysefjord niet meer dan een riviervallei, ontstaan door erosie van kreken en rivieren door een oud vlak landschap. Door een reeks ijstijden, verspreid over een periode van 1-2 miljoen jaar, werd deze vallei uitgesleten door bewegende gletsjers en omgevormd tot de huidige diepe U-vorm. 

10.000 jaar geleden was de laatste ijstijd ten einde. De enorme gletsjers smolten weg en lieten een diepe vallei achter. Aan het einde van de vallei reikte een muur van opgehoopt gletsjerpuin - een zogenaamde morene - hoog. Door al het smeltende ijs op wereldschaal steeg de zeespiegel echter. De zee brak uiteindelijk door de eindmorene en overspoelde de vallei, wat resulteerde in wat wij een fjord noemen. Op zijn diepst ligt de bodem 457 meter onder het huidige zeeniveau. Bij de monding van de Lysefjord, waar de eindmorene nog over is, is de fjord slechts 13 meter diep. 

Zonder het ijs dat het landschap bedekte, verloren de bergen in de fjord hun steun en werden ze instabiel. Opeenvolgende winters zorgden ervoor dat veel bergwanden scheurden door de vorst, hele stukken afbraken en grote hoeveelheden rots in zee stortten. De drie zijden waaruit de rotsformatie van Preikestolen bestaat, werden afgespleten toen drie grote scheuren het begaven. De rotslawines boetseerden de berg en lieten Preikestolen achter in zijn huidige vorm. 

Leuk weetje: de parkeerplaats bij de trailhead is gebouwd op een gletsjermorene. Als je de eerste heuvels oploopt, let dan op de grote rotsblokken die langs het pad liggen. Stel je de enorme krachten voor die aan het werk waren toen gletsjers stenen door het landschap duwden, net als een kind dat met knikkers speelt!

Ontdekking

Volgens de verhalen werd Preikestolen ontdekt in 1896, toen bankdirecteur Thomas Peter Randulff uit Stavanger als passagier aan boord van de stoomboot de Lysefjord afreisde. Oscar II. Randulff merkte een opvallende rotsformatie op die uit de granieten bergwand op de noordelijke kliffen stak. Kapitein Hana herkende de formatie. Hij legde uit hoe de rots eruitzag als het blad van een houtschaaf en daarom “Hyvlatånnå” in het plaatselijke dialect. Als actief lid van de Noorse wandelbond besloot Randulff om als eerste naar de top te wandelen. Hij werd vergezeld door een vriend, accountant Ole Hausken. 

In die tijd waren er geen wegen in het gebied, dus moesten ze op zeeniveau beginnen. Na een klim langs een beek en rond een meer bereikten ze de boerderij met de naam Vatne, gelegen aan wat nu het beginpunt van het pad is. (Leuk weetje: de boerderij bestaat nog steeds en je kunt er slapen.) De weduwe die de boerderij beheerde had nog nooit van een rotsformatie met de naam Preikestolen gehoord, maar haar twee zonen, Elling en Guttom, wilden de heren graag helpen deze te vinden. Ze hadden de hulp nodig van een andere lokale bewoner, Fredrik Bratteli, die op de Neverdalen boerderij woonde - die nu verlaten is - om de rotsformatie te vinden. Het uitzicht was geweldig! Vandaag, meer dan 120 jaar na de ontdekking, reizen mensen nog steeds van over de hele wereld om onder de indruk te zijn van het landschap en om dezelfde foto te maken die Randulff in 1896 nam van Elling, Guttorm en Ole. Het uitzicht zelf is niet veel veranderd, maar veel meer wel...

De eerste toeristen

Begin 1900 vonden de eerste toeristen die een bezoek brachten aan wat nu Preikestolen heet, het een lange en moeilijke wandeling. In 1920 richtte de Stavanger Hiking Association 3 kamers in op de Vatne Farm, zodat mensen er konden overnachten. De naburige Torsnes Farm werd een ’toeristenstation‘ in 1925 en bleef in bedrijf tot de jaren 1960. In de jaren 1920 meldden Vatne en Torsnes ongeveer 100 gasten per jaar. In 1921 werd het pad tussen Vatne en Preikestolen gemarkeerd, waardoor het aantal wandelaars verder toenam. De accommodatie voor gasten was een welkome bron van inkomsten voor de plaatselijke bevolking, want het leven op een boerderij was hard.

Preikestolen Lodge

Toen het aantal bezoekers verder toenam, was er behoefte aan betere faciliteiten. De Stavanger Hiking Association eigende zich in 1946 de Vatne Farm toe en opende “Preikestolhytta” (hytte betekent hut of lodge) in 1949. De bouw was een ware prestatie. Om alle materialen te vervoeren, moest er een stenen kade op zeeniveau worden gebouwd. Vanaf deze locatie, Refså genaamd, werd een kabelbaan aangelegd om alle goederen 240 meter de hoogte in te hijsen. De kabelbaan eindigde bij het Refsvatnet-meer, waarop boten werden gebruikt om alle uitrusting naar de overkant te brengen. Voor het laatste stuk werd een karrenspoor aangelegd. Bouwers haalden hout uit de omliggende bossen, dat werd gezaagd in een geïmproviseerde zagerij bij het meer. Deze route van zeeniveau naar de boerderij kwam nauw overeen met de route die Randulff 4 decennia eerder had afgelegd. 

Preikestolhytta werd het vlaggenschip van de plaatselijke wandelvereniging, met een indrukwekkende (in die tijd) capaciteit van 44 bedden. In 1961 werd er een weg aangelegd van Jøssang - vlakbij Jørpeland - naar Preikestolhytta. Hoewel het nu mogelijk werd om Preikestolen in slechts één dag te bewandelen, zorgde de voortdurende toename van het aantal bezoekers ervoor dat de bedden nog steeds vol raakten.

Toeristische ontwikkeling: een grotere behoefte aan bezoekers- en natuurbeheer

Vanaf de jaren 1960 groeide het aantal bezoekers elk jaar gestaag, tot 50.000 in de jaren 1990. Deze ontwikkeling leidde tot nieuwe vragen: wie was verantwoordelijk voor de veiligheid en hoe kon een duurzame ontwikkeling van het gebied worden gewaarborgd? Het idee om een lift van zeeniveau naar Preikestolen te bouwen veroorzaakte een verhit debat. De lokale gemeenschap zag de noodzaak in van een langetermijnaanpak. In 1992 nam het provinciebestuur van Rogaland een bestemmingsplan en beheerplan aan voor de steeds beroemdere rotsformatie. Een jaar later, Stiftelsen Preikestolen werd opgericht. Deze non-profitorganisatie, waarin de lokale gemeenten en landeigenaren zijn vertegenwoordigd, is nog steeds verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer van de parkeerplaats en het wandelpad. Een van de belangrijkste taken van Stiftelsen Preikestolen is het controleren van bezoekersaantallen en -gedrag en het plannen en uitvoeren van maatregelen om ervoor te zorgen dat gasten een aangename en veilige ervaring hebben, zonder de natuurlijke hulpbronnen in het gebied aan te tasten. 

In de jaren 1990 werden er verschillende investeringen in de infrastructuur gedaan. Van 1993 tot 1996 hebben lokale ondernemers het pad verhard en verbreed met stenen uit de omgeving om het wandelen te vergemakkelijken en erosie te voorkomen. De weg en de parkeerplaats werden meerdere malen verlengd en de toilet- en informatievoorzieningen bij het beginpunt van het pad werden verbeterd.

Op naar de 21e eeuw - verdere verbeteringen

In 2004 bezochten ongeveer 75.000 wandelaars Preikestolen. Door een versnelde toename van digitale mond-tot-mondreclame, media-aandacht en bezoekers die hun foto's en ervaringen deelden op sociale media, namen de bezoekersaantallen verder toe. In 2018 bezochten ongeveer 300.000 wandelaars de rots. 

In 2008 opende de nieuwe Preikestolen Mountain Lodge zijn deuren. Het concept van het gebouw, ontworpen door het Noorse architectenbureau Helen & Hard, is gebaseerd op het omarmen van de schilderachtige omgeving, met de nadruk op een nauwe interactie met de natuur. Preikestolen Mountain Lodge is ontwikkeld als een milieuvriendelijke lodge, als onderdeel van het lokale Norwegian Wood Project. Het won een nationale architectuurprijs in 2009. Het restaurant en de eersteklas hotelkamers van de lodge bieden een prachtig uitzicht op het Refsvatnet-meer en de omliggende bergen. 

Om de veiligheid en duurzaamheid op en rond het pad verder te waarborgen, werd een beroep gedaan op Sherpa's uit Nepal om het pad te verbeteren. Van 2013 tot 2018 zijn grote delen van het pad verhard. Verschillende steilere delen zijn vrijgemaakt van grote rotsblokken en andere obstakels. De handgemaakte granieten stenen trappen die de Sherpa's hebben geplaatst, maken het wandelen gemakkelijker en veiliger. Lokale timmerlieden werden ingeschakeld om houten bruggen te bouwen op kwetsbare plaatsen. 

Stiftelsen Preikestolen heeft ook verschillende betaalde en vrijwillige medewerkers die toezicht houden op de veiligheid en sanitaire voorzieningen langs het pad. Er wordt nauw samengewerkt met de Noorse People's Aid (of Norsk Folkehjelpin het Noors), die onder andere vrijwillige ambulancediensten en bergreddingsteams beheren. Hun lokale afdeling, Strand en Forsand, bestaat uit ongeveer 100 vrijwilligers die op stand-by-basis werken. Ze staan 24/7 paraat - elke dag van het jaar.

Preikestolen - het hele jaar door een internationaal icoon!

Preikestolen zijn het toneel geweest van talloze media- en PR-stunts. De meest recente en misschien wel bekendste ‘happening’ op Preikestolen was het filmen van een aantal van de meest actievolle scènes van de nieuwste aflevering van Mission Impossible, met Tom Cruise in de hoofdrol.

Leuk weetje: wist je dat 2000 filmliefhebbers in het donker naar boven zijn gewandeld om de Noorse première van ‘Mission Impossible 6 - Fallout’ bij te wonen op Preikestolen zelf?
Lees hier meer over Mission Impossible bij Preikestolen.

Preikestolen is niet alleen uitgegroeid tot de nummer 1 wandeltocht in Noorwegen - het is echt een internationaal icoon, dat bezoekers van over de hele wereld aantrekt. Tijdens de drukke zomermaanden (vooral juli en augustus) heeft dit geleid tot wat drukte op piekdagen, vooral in het weekend met mooi weer.

Het management en het dagelijkse personeel van Stiftelsen Preikestolen blijven maatregelen ontwikkelen om de negatieve gevolgen van zwerfvuil en de druk op de natuurlijke hulpbronnen te compenseren. Voorbeelden van huidige en toekomstige projecten zijn de heropening van de oude Refså kade en het pad naar Vatne, en de oprichting van een bezoekerscentrum. Een essentieel onderdeel van de strategie om de toegenomen belangstelling het hoofd te bieden, is het faciliteren van bezoekers die buiten het zomerseizoen komen. Sinds 2018 worden de parkeerplaats en de faciliteiten bij het begin van het pad elke dag van het jaar gebruikt. 

Terwijl op piekdagen in de zomer tot 7.000 wandelaars de Preikestolen bezoeken, zijn er in de winter op de meeste dagen minder dan 100 wandelaars die ons nationale wandelicoon bezoeken. 

Wandelen in de winter vereist meer onderzoek, voorbereiding en uitrusting.
Je kunt er hier meer over lezen.

Wat betekent Preikestolen?

De Noorse naam Preikestolen bestaat uit twee woorden: “Preike” en “stol”. “Preike” betekent ‘prediken’, en “stol” betekent ‘stoel’. Dus letterlijk vertaald, Preikestolen betekent ‘Predikstoel’. Het juiste Engelse woord voor wat Noren een ‘predikersstoel’ noemen, is 'pulpit'. Een preekstoel is een verhoging voor christelijke predikers. Een traditionele christelijke preekstoel steekt ver boven de kerkvloer uit, wat een goede metafoor is voor Preikestolen, die 604 meter boven de Lysefjord uittorent. 

Als je onderzoek doet, zul je op veel plaatsen de Engelse naam ‘Pulpit Rock’ tegenkomen. Wij gebruiken liever de correcte lokale naam: Preikestolen.

Zal Preikestolen omvallen?

Veel bezoekers zien de scheur in het plateau bovenop de Preikestolen en zijn bang dat de rotsformatie naar beneden zal vallen. Wees gerust: het is veilig om op de Preikestolen te lopen - maar je moet wel voorzorgsmaatregelen nemen en altijd opletten als je de rand nadert, zoals je dat bij elke steile rotswand zou moeten doen. Geologen hebben sinds de jaren 1990 regelmatig metingen verricht. Een recent rapport getiteld ’Stability Analysis of Preikestolen‘ van Katrine Mo, gepubliceerd in 2018 aan de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie (NTNU), concludeerde dat Preikestolen veilig is.

De rotsformatie bestaat uit de zeer stevige steensoorten graniet en gneis. Metingen hebben aangetoond dat de scheur niet helemaal door Preikestolen loopt en niet breder wordt.

Dat gezegd hebbende - niets is voor eeuwig. In de verre toekomst zal ook Preikestolen zich moeten overgeven aan erosie en zwaartekracht. De legende vertelt dat Preikestolen in zee zal vallen op de dag dat 7 broers met 7 zussen trouwen, wanneer het bruiloftsfeest door de fjord roeit op weg naar de kerk.